Formy opieki nad dzieckiem po rozstaniu

14 lutego 2019

Wraz z rozstaniem rodziców pojawia się niełatwe zadanie wypracowania nowej formuły sprawowania współ-opieki nad dziećmi. Ustalenia takie wymagają indywidualnego podejścia do sytuacji każdej rodziny, z uwzględnieniem nie tylko wieku dzieci, odległości zamieszkania rodziców, miejsca realizowania obowiązku szkolnego lub usytuowania przedszkola czy zajęć pozalekcyjnych, ale również specyficznych czynników (np. system pracy rodzica, niepełnosprawność dziecka, potrzeby dziecka wymagające regularnego wsparcia). Niejednokrotnie konflikt między rodzicami nie pozwala początkowo wypracować optymalnego, kompromisowego, a przede wszystkim realistycznego modelu sprawowania współ-opieki. Dlatego warto na samym początku skierować się po pomoc do osoby, która ma doświadczenie we współtowarzyszeniu rodzinie w powyższym obszarze (np. mediator, psycholog, psychoterapeuta), tak by zminimalizować niekorzystny wpływ rozstania na rozwój psychospołeczny dzieci.

Najczęściej spotykaną w Polsce formą opieki o jaką występują rodzice jest model, który zakłada stałe miejsce zamieszkania dziecka (w rozumieniu, iż dziecko ma tzw. centrum życia w jednym domu) przy jednym z rodziców (tzw. rodzic pierwszoplanowy), a drugi rodzic (tzw. drugoplanowy) realizuje kontakty z dzieckiem w z góry określonym zakresie. Powyższe nazwy dla rodziców nie mają wskazywać, z którym rodzicem więź jest ważniejsza, gdyż kształtowanie więzi z obojgiem rodziców jest podstawowym prawem każdego dziecka. Najczęściej jest to model zawierający w sobie opiekę nad dzieckiem w naprzemienne weekendy i święta oraz ważne uroczystości rodzinne (np.urodziny dziecka), a także z podziałem pół na pół w wakacje i ferie. Ten model zakłada również nocowanie dziecka w ciągu tygodnia poza “centrum życiowym”, o ile jest to rozwiązanie możliwe i nie zakłóca codziennego funkcjonowania dziecka, szczególnie w obszarze realizacji obowiązku szkolnego.

Kolejną formą opieki jest opieka naprzemienna, realizowana albo naprzemiennie tydzień w tydzień lub po kilka dni łącznie (szczególnie w przypadku młodszych dzieci). Opieka naprzemienna ma służyć przede wszystkim dziecku, a nie rodzicom i nie może nadmiernie czy nieadekwatnie obciążać dziecka. Dlatego najczęściej warunkiem jej powodzenia jest, aby rodzice mieszkali niedaleko od siebie. Ponadto niezbędnym warunkiem do satysfakcjonującej realizacji tego modelu jest brak żywego konfliktu między rodzicami. Rodzice, którzy potrafią się porozumieć w spokojny sposób odnośnie swoich dzieci, szczególnie w sytuacjach nietypowych, jak choroba dziecka, czy realizacja długofalowego projektu szkolnego lub zapewnienia dziecku możliwości regularnego uczestnictwa w zajęciach z jego pasji, są na dobrej drodze, by taka formuła służyła ich dzieciom przez lata.

Ostatnią formą opieki jest tzw.model opieki gniazdowej – dzieci mieszkają w jednym stałym domu, a rodzice się zmieniają. Podobnie jak powyższy model, ten również wymaga wzajemnego zaufania i niewykorzystywania takiej formy opieki do podtrzymywania konfliktu lub dyskredytowania siebie nawzajem.

Każdy z powyższych modeli ma zalety i wady, ale w każdym dzieci mogą się prawidłowo rozwijać, a przede wszystkim kształtować prawidłowe więzi z rodzicami. Warto też pamiętać, że raz wdrożony model może wymagać modyfikacji, wszak życie jest ciągłą zmianą i wymaga od nas ciągłego przystosowania i adaptacji. To, co jest adekwatne i aktualne dzisiaj niekoniecznie będzie takim za rok czy 3 lata. To, że rodzicom pasuje jakaś formuła niekoniecznie oznacza, że jest ona dopasowana do dziecięcych potrzeb. Nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi. Dlatego rozwiązania warto poszukiwać przy pomocy specjalistów, tak by trudne emocje i wzajemny żal nie przesłoniły możliwości porozumienia się. Wierzymy, że każdy rodzic chce dobrze dla swojej pociechy, tylko czasami trudno jest to wyrazić w konstruktywny sposób.